از بازی‌های کودکی «لی‌لی» را به خاطر دارید؟ با گچ چند مستطیل روی زمین می‌کشیدیم و قدم به قدم هرخانه را طی می‌کردیم تا بتوانیم به خانه‌ی آخر برسیم و از آن مرحله عبور کنیم. هیچکس در خانه‌ی اول انتظار نداشت بتواند بازی را تمام کند و برنده شود. اما خیلی از ما همین قوانین ساده را در بزرگسالی  فراموش می‌کنیم. انتظار داریم بدون یادگیری مهارت حل مسئله مشکلاتمان خود به خود یا در زمان کوتاهی حل شود. اما با تغییر نگرش همه چیز تغییر می‌کند. در درجه‌ی اول باید تصور ذهنی‌مان را از «مشکلات» تغییر دهیم.

واژه‌ی «مشکل» در ذهن خیلی از ما شبیه یک گره‌ی کور به نظر می‌آید که راهی برای باز کردنش وجود ندارد. اما واقعیت این است که هر مشکل یک «مسئله» است که راه حلی دارد. این راه حل گاهی کوتاه و گاهی طولانی‌تر است اما نکته‌ی مهم‌تر این است که قدرت و توانایی لازم برای  حل کردنش را در خودمان ببینیم. چون درنهایت هیچکس جز خودمان قرار نیست مسائلمان را حل کند. در این مطلب با مهارت حل مسئله و مراحل آن آشنا می‌شویم.

مهارت حل مسئله

حل مسئله به دو نوع مهارت ذهنی مجزا یعنی «داشتن ذهن تحلیل‌گر» یا «تفکر تحلیلی» و «داشتن تفکر خلاق» نیاز دارد.

تفکر تحلیلی یا منطقی شامل مهارت‌هایی مانند نظم، مقایسه، ارزیابی و انتخاب است. ذهن تحلیل‌گر می‌تواند یک چارچوب منطقی برای حل مسئله فراهم کند و با کم کردن دامنه‌ی امکانات (یک فرآیند همگرا) کمک می‌کند بهترین گزینه را از گزینه‌های موجود انتخاب کنید. تفکر تحلیلی غالباً در حل مسائلی کمک‌کننده است که علت‌های متعددی برای مسئله‌ی پیش آمده وجود دارد و این علت‌های احتمالی  باید شناسایی شوند و مورد تجزیه و تحلیل  قرار بگیرند تا بتوان علت واقعی را پیدا کرد و برایش چاره‌ای اندیشید.

تفکر خلاق فرایندی واگرا است که از تخیل برای ایجاد طیف گسترده ای از ایده‌ها کمک می‌گیرد تا راه حل‌های متعددی را پیش رویمان قرار دهد. تفکر خلاق ما را ملزم می کند که از ایده های واضح و بدیهی فراتر برویم. ایده‌هایی که تفکر خلاق در ذهنمان ایجاد می‌کند، در ابتدا ممکن است غیر واقعی به نظر برسند یا هیچ ارتباط منطقی با مسئله نداشته باشند اما همان‌ها هم نوعی از راه حل هستند که ممکن است به جواب برسند.

اما نکته‌ی مهمتر در مهارت حل مسئله این است که از کجا شروع کنیم؟ و چطور در عمل این مهارت‌ها را به کار بگیریم؟

نظریه‌های مختلفی درباره‌ی گام‌های حل مسئله وجود دارد که یکی از مشهورترین‌هایش را با عنوان «هفت گام حل مسئله» اینجا باهم مرور می‌کنیم

هفت گام مهارت حل مسئله 

مرحله ۱: شناسایی مسئله

از خودتان بپرسید مشکل چیست. ممکن است چندین مسئله در آنِ واحد وجود داشته باشد و ذهنتان را درگیر کرده باشد. تک تکشان را لیست کنید و تعریف کنید که هرکدامشان چرا برای شما یک مسئله به حساب می‌آیند. حواستان را به جای خودتان یا شخص دیگر، بر روی رفتارها متمرکز کنید. (مثال: به جای اینکه با خودتان تکرار کنید: «مسئله این است که من نادان و ناپخته هستم» باید موقعیت را اینطور برای خودتان تعریف کنید: «مسئله این است که من به راحتی به دیگران اجازه می‌دهم از من سوءاستفاده کنند چون خیلی زود به آن‌ها اعتماد می‌کنم.»

مرحله ۲: تعیین اهداف

سعی کنید اهدافتان را به طور واضح و مجزا از یکدیگر تعریف کنید. در عین حال، آنها را تا حد ممکن واقعی و قابل دستیابی درنظر بگیرید. نمونه‌ای از یک هدف نامناسب یا غیرشفاف این است که “من می‌خواهم خوشحال باشم”.

اول تعریف کنید که خوشحالی برای شما به چه معناست و چه کارهایی می‌توانید انجام دهید تا در کل احساس خوشحالی داشته باشید. به طور کلی اینکه بتوانید تصویر شفافی از اجزای مسئله و اهدافتان از حل آن داشته باشید، بخش  مهمی از مهارت حل مسئله را شامل می‌شود.

مهارت حل مسئله

مرحله ۳: طوفان فکری

طوفان فکری به این معناست که تمام ایده‌هایی را که برای حل مسئله به ذهنتان می‌رسد مرور کنید و مکتوب کنید. تفکر خلاق که پیش‌تر درباره‌اش صحبت کردیم، در این مرحله به کمکتان خواهد آمد. از این گام با عجله عبور نکنید و زمان قابل توجهی را به آن اختصاص دهید. تمام ایده‌ها را بنویسید، حتی ایده‌هایی که به نظر می رسد پوچ یا عجیب است. سعی کنید برای حل یک مشکل خاص، حدود ۶-۸ گزینه متفاوت (و حتی بیشتر) را پیدا کنید.

مهارت حل مسئله

مرحله ۴: ارزیابی گزینه‌ها

برای هر ایده و راه حلی که در مرحله قبل پیدا کرده‌اید، اثرات مثبت و پیامدهای منفی را که هر راه حل به همراه خواهد داشت ارزیابی کنید. همچنین برای هر گزینه، فرصت‌ها و تهدیدهای آن را نیز تعیین کنید.

مرحله ۵: انتخاب راه حل

با دقت تمام راه حل‌ها را ارزش‌گذاری کنید. بهترین راه حل لزوماً گزینه‌ای نیست که دارای بیشترین مزایا و / یا کمترین معایب باشد. به این فکر کنید که چه چیزی برای شما بهتر کار می‌کند ، کدام راه حل می تواند تأثیرات مثبتی را بازتاب دهد که بیشترین اهمیت را برای شما دارد و کدام راه حل کمرنگ‌ترین نتایج را در پی دارد. هنگامی که در مورد راه حل تصمیم می‌گیرید، مهم است که یک برنامه‌ی زمانی برای تعیین حدودی زمان رسیدن به هدف نهاییتان بسازید.

مهارت حل مسئله

مرحله ششم: اجرای فعالانه‌ی راه حل انتخاب شده

نگران شکست نباشید. در این مرحله، روی مسیری متمرکز شوید که شما را به سمت هدفتان هدایت می‌کند. پس نیازی نیست خودتان را نگران مشکلات احتمالی کنید.

مرحله ۷: ارزیابی

درنهایت وقت آن است که موفقیتتان را ارزیابی کنید. اگر راه حل انتخابی‌تان موفق بوده که می‌توانید بابت این موفقیت به خودتان پاداش دهید! اگر نه، جای هیچ نگرانی نیست. شاید شما راه حل صحیحی را انتخاب نکرده باشید یا اوضاع نسبت به آنچه در ابتدا ارزیابی کردید، تغییر کرده باشد. مهم این است که شما در این مسیر قطعاً چیزی جدید یاد گرفته‌اید. این درس جدید را دریابید و آن را به کار ببندید، به مراحل آغاز برگردید و دوباره امتحان کنید!

 

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *